https://www.tutiwiki.nl/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Admintutiwikitutiwiki - Gebruikersbijdragen [nl]2026-10-12T21:36:56ZGebruikersbijdragenMediaWiki 1.36.2https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Vereniging_%27De_Appelternsche_Sluis%27&diff=3507Vereniging 'De Appelternsche Sluis'2026-10-12T10:16:06Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><br />
Eigenaar van de Tuut is de stichting [[Baet en Borgh]]. <br/><br/>De vereniging De Appelternsche Sluis is opgericht om de vrijwilligers die werkzaamheden verrichten op de Tuut invloed te geven op het bestuur van de stichting Baet en Borgh.<br/><br />
Statutair heeft de vereniging het recht om bestuurders van de stichting Baet en Borgh te benoemen, te schorsen en eventueel van hun functie te ontheffen. <br/><br/><br />
De vereniging De Appelternsche Sluis organiseert de operationele zaken die nodig zijn om het stoomgemaal, het motorenmuseum etc. in bedrijf te houden.<br/><br />
De vrijwilligers die werkzaam zijn bij de bezittingen van de stichting zijn automatisch lid van de vereniging.<br/><br />
De vereniging heeft geen geldmiddelen en heft ook geen contributie.<br/><br />
De vereniging is op 14 juli 2014 opgericht.<br/><br />
<br />
Het huidige bestuur bestaat uit :<br/><br />
Willy Nillesen, voorzitter <br/><br />
Fred van Leent, secretaris<br/><br />
Goof van Oers, bestuurslid<br/><br />
Cor van de Berg, bestuurslid<br/><br />
Johan Aarnoudse, bestuurslid<br/><br />
Cees van de Akker, bestuurslid<br/></div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Vereniging_%27De_Appelternsche_Sluis%27&diff=3506Vereniging 'De Appelternsche Sluis'2026-10-12T09:59:39Z<p>Admintutiwiki: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Vereniging'</p>
<hr />
<div>Vereniging</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3504Rondleider omgeving2026-10-11T07:17:55Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar <br/><br />
* Weteringen<br />
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* vrijwilligersorganisatie<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br/><br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* [[https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/geschiedenis-van-het-gebied/ 8 stoomgemalen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3503Rondleider omgeving2026-10-11T07:17:35Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar <br/><br />
* Weteringen<br />
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* vrijwilligersorganisatie<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br/><br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* [[https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/geschiedenis-van-het-gebied/ 8 stoomgemalen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&diff=3502Kengetallen2026-10-11T07:16:42Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]]</div> <br />
__NOTOC__<br />
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]<br />
=== Historie ===<br />
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.<br /><br />
<br />
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.<br /><br />
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]<br /><br />
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].<br /><br />
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/dreumelsch-stoomgemaal-uitgave-2 het gemaal van Dreumel] <br /><br />
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] <br /><br />
1926 Grote dijkdoorbraak.<br /><br />
1932 Uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.<br /><br />
1967 Sluiting van De Tuut<br /><br />
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]<br /><br />
1995 Ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.<br /><br />
2015 Officiele [[heropening | Heropening]]<br /><br />
<br />
=== Algemeen ===<br />
De Tuut komt voort uit "tuit", zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.<br />
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]<br /><br />
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken<br /><br />
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren<br /><br />
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren<br /><br />
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.<br /><br />
<br />
=== de Tuut ===<br />
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].<br /><br />
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000<br /><br />
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.<br /><br />
In het begin van de 20<sup>e</sup> eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.<br />
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.<br />
<br />
=== Baet en Borgh ===<br />
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:<br />
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern<br />
* Het motorenmuseum te Appeltern<br />
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen<br />
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt<br />
* Het dijkmagazijn te Appeltern.<br />
<br />
=== Stoom ===<br />
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.<br /><br />
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.<br /><br />
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.<br /><br />
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.<br /><br />
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%<br /><br />
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.<br /><br />
<br />
=== Ketels ===<br />
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.<br /><br />
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.<br /><br />
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur<br /><br />
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag<br /><br />
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.<br /><br />
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm<sup>2</sup>, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm<sup>2</sup>.<br /><br />
<br />
=== Stoommachines ===<br />
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.<br />
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut<br /><br />
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter<br /><br />
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.<br /><br />
<br />
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]<br />
<br />
=== Pompen ===<br />
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend<br /><br />
De pompen verwerken 2 x 220 m<sup>3</sup> per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.<br /><br />
<br />
=== Schoorsteen ===<br />
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.<br /><br />
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen<br /><br />
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid<br /><br />
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland<br /><br />
<br />
=== Kolenloods ===<br />
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad<br /><br />
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.<br /><br />
<br />
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]<br />
<br />
<br />
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&diff=3501Kengetallen2026-10-11T07:16:18Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]]</div> <br />
__NOTOC__<br />
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]<br />
=== Historie ===<br />
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.<br /><br />
<br />
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.<br /><br />
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]<br /><br />
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].<br /><br />
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/dreumelsch-stoomgemaal-uitgave-2 / het gemaal van Dreumel] <br /><br />
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] <br /><br />
1926 Grote dijkdoorbraak.<br /><br />
1932 Uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.<br /><br />
1967 Sluiting van De Tuut<br /><br />
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]<br /><br />
1995 Ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.<br /><br />
2015 Officiele [[heropening | Heropening]]<br /><br />
<br />
=== Algemeen ===<br />
De Tuut komt voort uit "tuit", zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.<br />
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]<br /><br />
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken<br /><br />
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren<br /><br />
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren<br /><br />
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.<br /><br />
<br />
=== de Tuut ===<br />
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].<br /><br />
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000<br /><br />
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.<br /><br />
In het begin van de 20<sup>e</sup> eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.<br />
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.<br />
<br />
=== Baet en Borgh ===<br />
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:<br />
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern<br />
* Het motorenmuseum te Appeltern<br />
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen<br />
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt<br />
* Het dijkmagazijn te Appeltern.<br />
<br />
=== Stoom ===<br />
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.<br /><br />
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.<br /><br />
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.<br /><br />
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.<br /><br />
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%<br /><br />
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.<br /><br />
<br />
=== Ketels ===<br />
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.<br /><br />
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.<br /><br />
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur<br /><br />
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag<br /><br />
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.<br /><br />
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm<sup>2</sup>, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm<sup>2</sup>.<br /><br />
<br />
=== Stoommachines ===<br />
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.<br />
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut<br /><br />
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter<br /><br />
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.<br /><br />
<br />
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]<br />
<br />
=== Pompen ===<br />
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend<br /><br />
De pompen verwerken 2 x 220 m<sup>3</sup> per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.<br /><br />
<br />
=== Schoorsteen ===<br />
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.<br /><br />
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen<br /><br />
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid<br /><br />
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland<br /><br />
<br />
=== Kolenloods ===<br />
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad<br /><br />
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.<br /><br />
<br />
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]<br />
<br />
<br />
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&diff=3500Kengetallen2026-10-11T07:14:07Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]]</div> <br />
__NOTOC__<br />
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]<br />
=== Historie ===<br />
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.<br /><br />
<br />
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.<br /><br />
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]<br /><br />
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].<br /><br />
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [http://www.stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/gemaal-1/ het gemaal van Dreumel]<br /><br />
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] <br /><br />
1926 Grote dijkdoorbraak.<br /><br />
1932 Uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.<br /><br />
1967 Sluiting van De Tuut<br /><br />
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]<br /><br />
1995 Ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.<br /><br />
2015 Officiele [[heropening | Heropening]]<br /><br />
<br />
=== Algemeen ===<br />
De Tuut komt voort uit "tuit", zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.<br />
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]<br /><br />
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken<br /><br />
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren<br /><br />
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren<br /><br />
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.<br /><br />
<br />
=== de Tuut ===<br />
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].<br /><br />
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000<br /><br />
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.<br /><br />
In het begin van de 20<sup>e</sup> eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.<br />
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.<br />
<br />
=== Baet en Borgh ===<br />
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:<br />
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern<br />
* Het motorenmuseum te Appeltern<br />
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen<br />
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt<br />
* Het dijkmagazijn te Appeltern.<br />
<br />
=== Stoom ===<br />
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.<br /><br />
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.<br /><br />
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.<br /><br />
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.<br /><br />
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%<br /><br />
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.<br /><br />
<br />
=== Ketels ===<br />
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.<br /><br />
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.<br /><br />
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur<br /><br />
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag<br /><br />
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.<br /><br />
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm<sup>2</sup>, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm<sup>2</sup>.<br /><br />
<br />
=== Stoommachines ===<br />
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.<br />
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut<br /><br />
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter<br /><br />
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.<br /><br />
<br />
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]<br />
<br />
=== Pompen ===<br />
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend<br /><br />
De pompen verwerken 2 x 220 m<sup>3</sup> per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.<br /><br />
<br />
=== Schoorsteen ===<br />
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.<br /><br />
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen<br /><br />
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid<br /><br />
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland<br /><br />
<br />
=== Kolenloods ===<br />
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad<br /><br />
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.<br /><br />
<br />
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]<br />
<br />
<br />
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&diff=3499Kengetallen2026-10-11T07:10:14Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]]</div> <br />
__NOTOC__<br />
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]<br />
=== Historie ===<br />
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.<br /><br />
<br />
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.<br /><br />
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]<br /><br />
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].<br /><br />
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [[http://www.stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/gemaal-1/ het gemaal van Dreumel]]<br /><br />
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] <br /><br />
1926 Grote dijkdoorbraak.<br /><br />
1932 Uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.<br /><br />
1967 Sluiting van De Tuut<br /><br />
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]<br /><br />
1995 Ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.<br /><br />
2015 Officiele heropening <br /><br />
<br />
=== Algemeen ===<br />
De Tuut komt voort uit "tuit", zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.<br />
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]<br /><br />
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken<br /><br />
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren<br /><br />
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren<br /><br />
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.<br /><br />
<br />
=== de Tuut ===<br />
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].<br /><br />
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000<br /><br />
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.<br /><br />
In het begin van de 20<sup>e</sup> eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.<br />
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.<br />
<br />
=== Baet en Borgh ===<br />
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:<br />
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern<br />
* Het motorenmuseum te Appeltern<br />
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen<br />
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt<br />
* Het dijkmagazijn te Appeltern.<br />
<br />
=== Stoom ===<br />
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.<br /><br />
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.<br /><br />
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.<br /><br />
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.<br /><br />
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%<br /><br />
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.<br /><br />
<br />
=== Ketels ===<br />
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.<br /><br />
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.<br /><br />
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur<br /><br />
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag<br /><br />
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.<br /><br />
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm<sup>2</sup>, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm<sup>2</sup>.<br /><br />
<br />
=== Stoommachines ===<br />
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.<br />
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut<br /><br />
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter<br /><br />
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.<br /><br />
<br />
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]<br />
<br />
=== Pompen ===<br />
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend<br /><br />
De pompen verwerken 2 x 220 m<sup>3</sup> per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.<br /><br />
<br />
=== Schoorsteen ===<br />
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.<br /><br />
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen<br /><br />
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid<br /><br />
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland<br /><br />
<br />
=== Kolenloods ===<br />
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad<br /><br />
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.<br /><br />
<br />
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]<br />
<br />
<br />
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3498Rondleider ketelhuis2026-10-11T07:05:49Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er waren 3 ploegen van twee stokers, iedere ploeg werkte acht uur <br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan, druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is<br />
[[file:leidingschema.jpg|right|500px]]<br />
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:Leidingschema.jpg&diff=3497Bestand:Leidingschema.jpg2026-10-11T07:04:48Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div></div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3496Rondleider ketelhuis2026-10-11T07:04:23Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er waren 3 ploegen van twee stokers, iedere ploeg werkte acht uur <br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan, druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is<br />
[[file:leidingschema.jpg|left|250px]]<br />
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3495Rondleider ketelhuis2026-10-09T18:59:07Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er waren 3 ploegen van twee stokers, iedere ploeg werkte acht uur <br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan, druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is<br />
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3494Rondleider ketelhuis2026-10-09T18:58:37Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er waren 3 ploegen van twee stokers, iedere ploeg werkte acht uur <br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,<br />
druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is<br />
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3493Rondleider ketelhuis2026-10-09T18:57:40Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er was één stoker die acht uur werkte<br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,<br />
druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is<br />
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3492Rondleider ketelhuis2026-10-09T18:57:18Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er was één stoker die acht uur werkte<br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,<br />
druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
* Twee ketels zodat er altijd een backup is<br />
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3491Rondleider ketelhuis2026-10-09T18:56:34Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels, verschillende maten<br />
* wereldoorlog 1<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er was één stoker die acht uur werkte<br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,<br />
druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
* Twee ketels zodat er altijd een backup is<br />
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3490Rondleider ketelhuis2026-10-09T18:55:00Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels, verschillende maten<br />
* wereldoorlog 1<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er was één stoker die acht uur werkte<br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,<br />
druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat de leverancier niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&diff=3489Kengetallen2026-10-08T11:28:37Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]]</div> <br />
__NOTOC__<br />
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]<br />
=== Historie ===<br />
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.<br /><br />
<br />
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.<br /><br />
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]<br /><br />
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].<br /><br />
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [[http://www.stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/gemaal-1/ het gemaal van Dreumel]]<br /><br />
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] <br /><br />
1926, grote dijkdoorbraak.<br /><br />
1932, uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.<br /><br />
1967 Sluiting van De Tuut<br /><br />
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]<br /><br />
1995, ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.<br /><br />
<br />
=== Algemeen ===<br />
De Tuut komt voort uit "tuit", zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.<br />
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]<br /><br />
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken<br /><br />
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren<br /><br />
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren<br /><br />
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.<br /><br />
<br />
=== de Tuut ===<br />
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].<br /><br />
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000<br /><br />
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.<br /><br />
In het begin van de 20<sup>e</sup> eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.<br />
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.<br />
<br />
=== Baet en Borgh ===<br />
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:<br />
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern<br />
* Het motorenmuseum te Appeltern<br />
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen<br />
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt<br />
* Het dijkmagazijn te Appeltern.<br />
<br />
=== Stoom ===<br />
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.<br /><br />
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.<br /><br />
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.<br /><br />
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.<br /><br />
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%<br /><br />
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.<br /><br />
<br />
=== Ketels ===<br />
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.<br /><br />
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.<br /><br />
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur<br /><br />
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag<br /><br />
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.<br /><br />
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm<sup>2</sup>, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm<sup>2</sup>.<br /><br />
<br />
=== Stoommachines ===<br />
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.<br />
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut<br /><br />
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter<br /><br />
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.<br /><br />
<br />
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]<br />
<br />
=== Pompen ===<br />
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend<br /><br />
De pompen verwerken 2 x 220 m<sup>3</sup> per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.<br /><br />
<br />
=== Schoorsteen ===<br />
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.<br /><br />
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen<br /><br />
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid<br /><br />
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland<br /><br />
<br />
=== Kolenloods ===<br />
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad<br /><br />
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.<br /><br />
<br />
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]<br />
<br />
<br />
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Heropening&diff=3488Heropening2026-10-08T11:27:57Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Geschiedenis van de Tuut]]</div> <br />
__NOTOC__<br />
===De restauratie===<br />
[[File:logo.jpg|right|300px|thumb]]In 1918 werd er in het land van Maas en Waal een stoomgemaal gebouwd dat een halve eeuw lang een flink aandeel heeft gehad aan het droog houden van de achterliggende polder, totdat het in 1967 buiten gebruik werd gesteld. Om vervolgens een blok aan het been van verschillende besturen te worden. Het nam ruimte in, het was te duur om het te slopen, en er was niemand die er iets monumentaals in zag.<br />
<br />
===Het Begin===<br />
<br />
Totdat in 1984 de stichting [[Baet en Borgh]] zich voor het gemaal ging interesseren. Na de verwerving ervan werd, met de hulp van een aantal vrijwilligers van het eerste uur een begin gemaakt met de restauratie. Het zou een lange geschiedenis worden van veel vallen en opstaan. En dat slaat niet alleen op de schoorsteen. Het gemaal, dat vanaf 1919 tot 1967 in gebruik is geweest, werd in dat laatste jaar gesloten. Letterlijk. Men trok de deur achter zich dicht en deed hem op slot. Er was niet meer schoongemaakt of opgeruimd. Alle vuil en rommel van de laatste draaidag bleef liggen. En zo heeft het gemaal er 17 jaar bij gelegen totdat de stichting Baet en Borgh er zich over ontfermde. Wel vond de eigenaar, het polderdistrict Groot Maas en Waal, dat de schoorsteen een gevaar zou kunnen worden als het eens echt zou gaan stormen. De schoorsteen werd in 1971 dus maar neergehaald, ter voorbereiding van de sloop van het hele gemaal. Neerhalen was een kwestie van gaten boren en om laten vallen, deels in de wetering. Later voor de herbouw is zelfs nog even het idee geopperd om de aankoop van nieuwe (en zeer dure) stenen te vermijden door oude resten op te vissen en opnieuw te gebruiken. Maar dat bleek niet zinvol. <br />
[[File:Schoorsteen sloop.jpg|right|300px|thumb]]Aanvankelijk wilde het polderdistrict de gebouwen gebruiken voor opslag. De gemeente, die het Niet meer in gebruik zijnde gemaal graag kwijt wilde vond een aannemer die het gemaal wel wilde slopen, maar het polderdistrict stelde beslissingen uit tot na de ruilverkaveling ter plaatse. Even daarna waren er plannen om met de historische vereniging Tweestromenland het gemaal te restaureren en tot museum te bevorderen, maar dat plan bleek zoveel problemen op te werpen dat ook daar van werd afgezien. Dus toch maar slopen? Er kwam uitkomst doordat de in 1983 opgerichte stichting Baet en Borgh grond en opstallen wilde overnemen. Deze werden in maart 1984 voor 14.500 gulden overgedragen. Later is dat bedrag teruggestort als subsidie bij de herbouw van de schoorsteen.<br />
<br />
De stichting Monumentenwacht Gelderland maakte een rapport op over de toestand, en trof enige noodvoorzieningen zoals het vervangen van kapotte ruiten en het repareren van een gat in het dak. En toen kon het vallen en opstaan beginnen.<br />
<br />
===De eerste fase===<br />
Allereerst moesten er mensen worden gevonden die het vele werk met verstand van zaken konden plannen en uitvoeren. Gelukkig was er een scheepswerktuigkundige in dienst van de energiecentrale (toen nog PGEM) die bovendien nog gek was op stoomwerktuigen: Jaap Garsijn. Hij bleek bereid om met hulp van verschillende stoom- en andere oudheden minnende enthousiastelingen zijn schouders onder de restauratie te zetten. Er werd meteen begonnen met schoonmaken, en daarna met het losnemen, conserveren, merken en veilig stellen van alle los te maken onderdelen.<br />
<br />
Maar er was natuurlijk een hoop geld nodig, niet alleen voor olie en poetslappen, maar allereerst voor het noodzakelijke achterstallig onderhoud van de gebouwen. Er waren tekeningen van de machines, maar die waren in zo’n slechte staat dat ze vrijwel onbruikbaar waren. Een van de vrijwilligers, Toon Hoogveld, heeft ze bijna allemaal lijn voor lijn nagetekend.[[Image:puinhoop.jpg|left|300px|thumb]]<br />
De voorzitter van de stichting, een architect met een eigen bureau, kreeg van het bestuur de opdracht een begroting voor de te verrichten werkzaamheden te maken. Helaas ging dat niet voor niets, en zo gingen bijna alle beschikbare gelden op aan de bekostiging van deze opdracht. De vrijwilligers zagen met lede ogen het geld in een voor hen<br />
ongewenste richting stromen, en het aantal donateurs was bij lange na niet genoeg om dat te compenseren en de vaart erin te houden. De liefde voor de stoommachine won het echter, en de club bleef stug doorwerken, ondertussen allerlei vrienden, bedrijven en zelfs passanten aanklampend om te helpen bij het vergaren van de nodige pegulanten. Dat lukte steeds weer, mede dankzij het wervend vermogen van enkele nieuwe bestuursleden en de geweldige bereidwilligheid van diverse bedrijven. Sommigen waren bereid om voor niets of heel weinig geld bij te springen. Soms mocht er gratis van faciliteiten gebruik worden gemaakt, en dat werd dankbaar gedaan.<br />
Inmiddels was er tot vervelens toe bij de betrokken autoriteiten getouwtrek over het wel of niet subsidiëren en wel of niet voorrang geven. Eerst gewekte hoop werd de bodem ingeslagen en later weer gewekt. Krantenverslagen van vergaderingen uit die tijd schetsen een bijna moedeloos makend verhaal over voorrang geven en uitstellen, geld beloven en niet geven en toch weer geven. Bovendien begon de overheid terug te treden, hetgeen betekende dat aan steeds meer monumentenbeheerders duidelijk werd gemaakt dat ze in de toekomst de eigen broek zouden moeten ophouden en dat het rijk niet door kon gaan met als maar geld in nieuwe monumenten te stoppen. Het enthousiasme kreeg het hard te verduren.<br />
<br />
===Storm===<br />
Toen brak op 25 januari 1990 bij een storm het tekstbord, dat vóór het gemaal stond, en woei door een raam naar binnen. Meteen was het hek van de dam, want de volle wind stond op de gevel en bouwde binnen zo’n druk op dat het halve dak werd opgelicht en uit elkaar viel; deels terug in het gebouw. Daar stond iedereen dan. Tranen in de ogen. Maar gelukkig was er een verzekering die een redelijk bedrag aan schade wilde vergoeden. Doordat de vrijwilligers met groot enthousiasme en veel inventiviteit materialen en vakmensen voor weinig of geen geld wisten te organiseren, kon het dak worden gerepareerd voor aanzienlijk lagere kosten, zodat men dacht dat er weer wat geld overbleef voor de verdere restauratie. Helaas besloot het bestuur dat het beter was het overgebleven geld aan andere projecten van de<br />
stichting te besteden.<br />
De groep vrijwilligers, die vaak op eigen kosten materialen hadden georganiseerd, en nauwelijks geld kreeg voor in hun ogen noodzakelijke hulpmiddelen, voelde zich door het bestuur in de steek gelaten. Bovendien was er bij zo’n gebrek aan geld helemaal geen uitzicht op de herbouw van de schoorsteen. Zonder schoorsteen geen vuur, zonder vuur geen stoom, en zonder stoom geen draaiende stoommachine. De groep viel uit elkaar, de hoofdmachinist werd gepensioneerd en<br />
verhuisde naar verre streken.<br />
<br />
===De tweede fase===<br />
Het in de nu volgende periode vernieuwde bestuur bezon zich op de situatie, Tot overmaat van ramp kwam er bericht van Monumentenzorg dat als de schoorsteen er in 1997 niet zou staan, de hele subsidie voor dit monument zou worden beëindigd. Het bestuur, inmiddels onder leiding van Jan Reijnen, liet zich daardoor echter niet uit het veld slaan. Het toeval wilde dat op datzelfde moment iemand beschikbaar kwam om de herbouw van de schoorsteen te gaan organiseren. De nieuwe voorzitter had het voor elkaar gekregen dat er uit allerlei potjes weer geld beschikbaar was om althans een begin te maken met die herbouw. Wel waren er twijfels over de haalbaarheid van het totaal van honderdduizenden guldens voor de nieuwe schoorsteen, maar: Nooit geschoten? Altijd mis! Er werd gewoon begonnen. En het lukte. Het gemaal was tussen 1915 en 1918 ontworpen en gebouwd onder leiding van de firma Van Hasselt en De Koning (het tegenwoordige Haskoning). [[File:Schoorsteen staat weer.jpg|left|300px|thumb]]Deze firma werd daarom gevraagd en bereid gevonden hulp te bieden bij die herbouw. Er werd een oud medewerker ingeschakeld om vakkundige ondersteuning en advies te geven bij de planning en de herbouw, en zo konden er een bestek en nieuwe tekeningen worden gemaakt. Er was met de provincie nog wat gesteggel over de hoogte, want die wilde alleen haar toegezegde subsidie handhaven als de schoorsteen zijn oorspronkelijke hoogte van 40 meter kreeg. In het gemeentearchief in Nijmegen, waar een deel van het archief van het polderdistrict was ondergebracht, werd gezocht naar tekeningen van de oude fundering. Die leken niet te vinden, maar een tijdens de speurtocht in het archief toevallig[[File:kolenloods in verval.jpg|right|300px|thumb]] passerende medewerker ving een woord op, en herinnerde zich nog iets op een kast in de kelder te hebben zien liggen. Dat bleken dus de gevraagde tekeningen te zijn. Uit die tekeningen en na een funderingsonderzoek bleek dat het niet verantwoord was om de schoorsteen hoger dan 35 meter op te trekken. Het maken van een nieuwe fundering zou het werk geheel onbetaalbaar maken. De provincie ging akkoord. Er werd een bestek geschreven en de firma Brink uit Arnhem kreeg de eer te bouwen wat waarschijnlijk de laatste in Nederland met de hand gemetselde schoorsteen zal blijken te zijn. De stenen daarvoor moesten speciaal voor dit doel in zuid Duitsland worden gemaakt. Het zijn zogenaamde strengpers radiaalstenen. Taps toelopende en aan een einde afgeronde stenen van een bijzondere samenstelling.<br /><br />
<br />
===Kolenloods===<br />
Omdat de kolenschuur bezig was uit elkaar te vallen als er niet gauw wat gebeurde, werd er in 1996 bovendien een contract gesloten met educatief vormgever Peer Vos die bereid was de nodige herstelwerkzaamheden in eigen beheer en voor eigen beurs uit te voeren mits hij een deel ervan mocht gebruiken voor zijn eigen werkzaamheden.<br />
Dit faire aanbod nam Baet en Borgh met beide handen aan, want het betekende een aardige verlichting voor het budget van de restauratie. In het resterende deel van de schuur zou na het opknappen een bezoekerscentrum kunnen worden ingericht. Zonder een plek waar bezoekers even kunnen zitten en een kopje koffie drinken onder een voorlichtend praatje, kan een monument als dit niet rekenen op voldoende bezoekers. En die zullen er toch moeten komen want waar koop je anders de kolen van om de machines te laten draaien? Per stookdag gaat er grif een ton kolen door de vuurgang.<br />
<br />
===Opnieuw vrijwilligers===<br />
[[File:Ketel3 controle.jpg|left|300px|thumb|De nestors]]<br />
Toen er een nieuwe schoorsteen en een bezoekersruimte binnen bereik kwamen, kwam bij enkele oude vrijwilligers toch weer de animo terug. Ook bij Jaap Garsijn kroop het bloed waar het niet kon gaan, en hij gooide zich weer met volle energie op de restauratie. De schoorsteen stond er eind 1997. Er werden nieuwe vrijwilligers gevonden, en met hernieuwd enthousiasme werd er elke donderdagavond gedemonteerd, schoongemaakt, gepoetst, en gemonteerd. De stoomketels moesten worden schoongemaakt, de leidingen grotendeels vervangen. Alle appendages moesten worden schoongemaakt en gecontroleerd. Meters moesten geijkt worden. Daarvoor bleek een enthousiaste technicus met eigen faciliteiten te zijn gevonden die dat geheel gratis deed.<br />
Met hulp van de firma Willems uit Beneden- Leeuwen die gratis de hele elektrische installatie van de gebouwen vernieuwde, kwam ook de elektriciteitsvoorziening veilig en goed voor elkaar. De werkplaatsruimte achter de ketels werd opnieuw ingericht. Er werd een smidse “georganiseerd”. Het krooshek en de vlonders met de trap erheen werden<br />
vernieuwd. Pakkingen van de ketels werden vernieuwd en lekdicht gemaakt. Het hele ketelhuis werd opnieuw gestuukt. Het metselwerk om de ketels werd gerepareerd en langzamerhand kwam er orde in de chaos en begon de aanvankelijke puinhoop weer op een echt ketelhuis met machinekamer te lijken. Samen met Peer Vos die de kolenschuur had opgeknapt werd er een bezoekersruimte ingericht, met behulp van overal vandaan gehaald meubilair dat hier nog goed bruikbaar was.Doordat er een vrijwilligster werd gevonden die er schik in heeft bezoekers hartelijk te verwelkomen, konden er al in 2000 inkomsten worden gegenereerd om een begin te maken met de organisatie van de exploitatie.De eerste machine kwam begin 2001 klaar. Ketel 1 werd begin van het jaar door het Stoomwezen gekeurd. Inmiddels is begonnen met de restauratie van machine twee. Die zit aanzienlijk meer vastgeroest dan de eerste. Maar nu we weten hoe het moet komt ook die wel voor elkaar.<br />
[[File:Jan Kamminga.jpg|right|200px|thumb|Jan Kamminga]]<br />
<br />
===Heropening===<br />
Met het in bedrijf stellen van stoommachine 1 heropende de toenmalige commissaris van de Koningin in Gelderland, Jan Kamminga op 18 mei 2001 het stoomgemaal als museum. De restauratie van De Tuut was al jaren tevoren begonnen en werd pas in 2015 voltooid.<br />
<br />
===Onder stoom!===<br />
Ketel 1 is voor twee jaar goedgekeurd, de schoorsteen blijkt uitstekend te trekken, machine 1 loopt als nieuw en het resultaat is vanaf nu te bezichtigen.<br />
U zult met ons eens zijn: het is fantastisch geworden. Van het vele vallen zullen we ons spoedig alleen nog het daaropvolgende opstaan herinneren. Dankzij de vele vrijwilligers die er zeeën van hun vrije tijd (en soms zelfs eigen geld) in hebben gestoken.</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&diff=3487Rondleiders2026-10-08T11:27:20Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Deze pagina is bedoeld als een hulpmiddel voor het houden van een rondleiding.<br /><br />
Een rondleiding is bedoeld om de gasten een indruk te geven van het gemaal en ze daarbij ook nog iets te leren. De exacte inhoud van de rondleiding moet bepaald worden door de soort groep. <br />
<br />
Lees de [[verhalen]] om sfeerinformatie te krijgen!<br /><br />
Wat is [[de route van de rondleiding]].<br /><br />
Een paar [[Kengetallen]].<br />
<br />
Onderwerpen die behandeld moeten worden zijn:<br />
* [[Rondleider omgeving]]<br />
* Restauratie en [[Heropening]]<br />
* [[Rondleider stoom]]<br />
* [[Rondleider Geschiedenis van de stoommachine]]<br />
* [[Overwegingen bij de bouw]] van het gemaal<br />
* [[Lokatie]] van het gemaal<br />
* [[Bouw van het gemaal ]]<br />
* [[Rondleider bedrijfsvoering]]<br />
* [[Rondleider ketelhuis]]<br />
* [[Rondleider machinekamer]]<br />
* [[Rondleider Schoorsteen]]<br />
* [[Rondleider sluizen]]<br />
* [[Rondleider Kolenloods]]<br />
* [[Grote motoren]]<br />
* [[Baet en Borgh]]<br />
* [[Doederij]]<br />
* [[Het Motorenmuseum]]<br />
* Eventueel [[Joan Derk van der Capellen]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&diff=3486Rondleiders2026-10-08T11:26:12Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Deze pagina is bedoeld als een hulpmiddel voor het houden van een rondleiding.<br /><br />
Een rondleiding is bedoeld om de gasten een indruk te geven van het gemaal en ze daarbij ook nog iets te leren. De exacte inhoud van de rondleiding moet bepaald worden door de soort groep. <br />
<br />
Lees de [[verhalen]] om sfeerinformatie te krijgen!<br /><br />
Wat is [[de route van de rondleiding]].<br /><br />
Een paar [[Kengetallen]].<br />
<br />
Onderwerpen die behandeld moeten worden zijn:<br />
* [[Rondleider omgeving]]<br />
* [[https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Heropening | Restauratie]]<br />
* [[Rondleider stoom]]<br />
* [[Rondleider Geschiedenis van de stoommachine]]<br />
* [[Overwegingen bij de bouw]] van het gemaal<br />
* [[Lokatie]] van het gemaal<br />
* [[Bouw van het gemaal ]]<br />
* [[Rondleider bedrijfsvoering]]<br />
* [[Rondleider ketelhuis]]<br />
* [[Rondleider machinekamer]]<br />
* [[Rondleider Schoorsteen]]<br />
* [[Rondleider sluizen]]<br />
* [[Rondleider Kolenloods]]<br />
* [[Grote motoren]]<br />
* [[Baet en Borgh]]<br />
* [[Doederij]]<br />
* [[Het Motorenmuseum]]<br />
* Eventueel [[Joan Derk van der Capellen]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&diff=3485Rondleiders2026-10-08T11:20:33Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Deze pagina is bedoeld als een hulpmiddel voor het houden van een rondleiding.<br /><br />
Een rondleiding is bedoeld om de gasten een indruk te geven van het gemaal en ze daarbij ook nog iets te leren. De exacte inhoud van de rondleiding moet bepaald worden door de soort groep. <br />
<br />
Lees de [[verhalen]] om sfeerinformatie te krijgen!<br /><br />
Wat is [[de route van de rondleiding]].<br /><br />
Een paar [[Kengetallen]].<br />
<br />
Onderwerpen die behandeld moeten worden zijn:<br />
* [[Rondleider omgeving]]<br />
* [[Rondleider stoom]]<br />
* [[Rondleider Geschiedenis van de stoommachine]]<br />
* [[Overwegingen bij de bouw]] van het gemaal<br />
*[[Lokatie]] van het gemaal<br />
* [[Bouw van het gemaal ]]<br />
* [[Rondleider bedrijfsvoering]]<br />
* [[Rondleider ketelhuis]]<br />
* [[Rondleider machinekamer]]<br />
* [[Rondleider Schoorsteen]]<br />
* [[Rondleider sluizen]]<br />
* [[Rondleider Kolenloods]]<br />
* [[Grote motoren]]<br />
* [[Baet en Borgh]]<br />
* [[Doederij]]<br />
* [[Het Motorenmuseum]]<br />
* Eventueel [[Joan Derk van der Capellen]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3484Rondleider omgeving2026-10-08T11:18:44Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar <br/><br />
* Weteringen<br />
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* vrijwilligersorganisatie<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br/><br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* [[https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/geschiedenis-van-het-gebied/ 8 stoomgemalen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3483Rondleider omgeving2026-10-08T11:18:10Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar <br/><br />
* Weteringen<br />
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* vrijwilligersorganisatie<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br/><br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* [[https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/geschiedenis-van-het-gebied/ | 8 stoomgemalen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3482Rondleider omgeving2026-10-08T11:15:37Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar <br/><br />
* Weteringen<br />
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* vrijwilligersorganisatie<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br/><br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* 8 stoomgemalen<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3481Rondleider omgeving2026-10-08T10:06:28Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar <br/><br />
* Weteringen<br />
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* vrijwiliigersorganisatie<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br/><br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* 8 stoomgemalen<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3480Rondleider omgeving2026-10-08T10:05:12Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* Weteringen<br />
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* vrijwiliigersorganisatie<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br />
<br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* 8 stoomgemalen<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&diff=3479Rondleiders2026-10-08T10:04:10Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Deze pagina is bedoeld als een hulpmiddel voor het houden van een rondleiding.<br /><br />
Een rondleiding is bedoeld om de gasten een indruk te geven van het gemaal en ze daarbij ook nog iets te leren. De exacte inhoud van de rondleiding moet bepaald worden door de soort groep. <br />
<br />
Lees de [[verhalen]] om sfeerinformatie te krijgen!<br /><br />
Wat is [[de route van de rondleiding]].<br /><br />
Een paar [[Kengetallen]].<br />
<br />
Onderwerpen die behandeld moeten worden zijn:<br />
* [[Rondleider omgeving]]<br />
* [[Rondleider stoom]]<br />
* [[Rondleider Geschiedenis van de stoommachine]]<br />
* [[Overwegingen bij de bouw]] van het gemaal<br />
*[[Lokatie]] van het gemaal<br />
* [[Bouw van het gemaal ]]<br />
* [[Rondleider bedrijfsvoering]]<br />
* [[Rondleider ketelhuis]]<br />
* [[Rondleider machinekamer]]<br />
* [[Rondleider Schoorsteen]]<br />
* [[Rondleider sluizen]]<br />
* [[Rondleider Kolenloods]]<br />
* [[Grote motoren]]<br />
* [[Baet en Borgh]]<br />
* [[Rondleider Restauratie]]<br />
* [[Doederij]]<br />
* [[Het Motorenmuseum]]<br />
* Eventueel [[Joan Derk van der Capellen]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3478Rondleider omgeving2026-10-08T10:02:24Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* Weteringen<br />
* sluizen<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* vrijwiliigersorganisatie<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br />
<br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* 8 stoomgemalen<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3477Rondleider omgeving2026-10-08T10:01:31Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* Weteringen<br />
* sluizen<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
===Baet en Borgh===<br />
* Training van onze vrijwilligers<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br />
<br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* 8 stoomgemalen<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&diff=3476Rondleider ketelhuis2026-10-08T10:00:48Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
* origineel ketelfront<br />
* drie ketels, verschillende maten<br />
* wereldoorlog 1<br />
* kolentransport<br />
* metselwerk met kanalen<br />
* er was één stoker die acht uur werkte<br />
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton<br />
* Piet van Geenen, de laatste stoker<br />
* Waterniveau<br />
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)<br />
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black<br />
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers<br />
Triviale feiten:<br />
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,<br />
druk op de ketel, enz enz<br />
==Extra==<br />
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]<br />
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. <br />
* Ketelkeuringen<br />
* Klinknagels<br />
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet<br />
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.<br />
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.<br />
* houten mal van het mangat<br />
<br />
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_machinekamer&diff=3475Rondleider machinekamer2026-10-08T09:57:56Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>==Basis==<br />
In de machinekamer staan <br />
* twee Stork gelijkstroommachines van ieder ongeveer 300 pk<br />
* 200 toeren per minuut<br />
* twee centrifugaalpompen van ieder 220 m<sup>3</sup><br />
* Populistische uitleg over de werking van [[Rondleider gelijkstroom|de gelijkstroommachine]].<br />
* De pompen staan vier meter boven de Wetering<br />
* De pompen zijn niet zelf-aanzuigend, moeten eerst vacuüm gezogen worden met behulp van de ejecteur boven op de pomp<br />
* Vacuümzuigen duurt een kwartier<br />
* Om te pompen is minimaal één Lancashire-ketel nodig<br />
* Het gemaal is zo goedkoop mogelijk uitgevoerd, zie bijvoorbeeld de opstelling van de machines, alles staat zo dicht mogelijk op elkaar.<br />
* Pompen vraagt heel veel stoom, daarvoor zijn heel veel kolen nodig en die zijn erg duur<br />
* De wielen in de nok zijn van een oud [[Onderwindventilator|aanblaassysteem]], de riemen op deze wielen dreven een ventilator aan die extra verbrandingslucht in de ketels joeg. Dit stamt uit de tijd dat er geprobeerd is bruinkool te verbranden. Experiment is mislukt.<br />
==Extra==<br />
* Vermogen is afhankelijk van de stoomdruk<br />
* De gelijkstroommachine is het allerlaatste wat er aan zuigerstoommachines is gebouwd<br />
* Zeer efficiënte, eenvoudige en goedkope machine<br />
* Alleen inlaatkleppen, geen uitlaatkleppen<br />
* Maar één cilinder, daardoor goedkoop en klein<br />
* de gelijkstroommachine kan alleen efficiënt werken met een vacuüm<br />
* dit vacuüm wordt gemeten in cm kwik, zie de manometer aan de muur<br />
<br />
* Hoeveelheid water is afhankelijk van de benodigde opvoerhoogte<br />
* Waarom is de machinekamer zo hoog?<br />
* Naast de pomp van machine 1 is een vak in het metselwerk uitgespaard. De vrije ruimte was hier te klein om de waaier uit te kunnen nemen, daarom deze uitsparing.<br />
* Een gemaal zoals het Woudagemaal zit vol met teak-houten lambriseringen en andere versieringen, hier alleen wat grijs geverfd stucwerk.<br />
<br />
* De machinist sliep in de machinekamer<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3474Rondleider omgeving2026-10-08T09:53:54Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
__NOTOC__<br />
==Basis==<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* Weteringen<br />
* sluizen<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br />
<br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* 8 stoomgemalen<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&diff=3473Rondleider omgeving2026-10-08T09:52:17Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer<br />
==Basis==<br />
<br />
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]<br />
===Waterhuishouding===<br />
* Waal hoger dan Maas<br /><br />
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas<br /><br />
* Maas 's winters hoger dan het land<br /><br />
* Weteringen<br />
* sluizen<br />
* Wat is een gemaal eigenlijk<br />
* dijkverzwaring<br />
* maasomlegging<br />
===Sociale geschiedenis===<br />
* Armoede <br />
* Slechte landbouwcondities<br />
<br />
==Extra==<br />
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] <br />
<br />
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]<br />
* Vroeger ieder voor zich<br />
* geen molens<br />
* waterschap<br />
* 8 stoomgemalen<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=De_route_van_de_rondleiding&diff=3472De route van de rondleiding2026-10-08T09:16:39Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div>Een rondleiding begint per definitie in het stoomcafé. Vandaar uit is een logische volgorde: <br />
* Vanaf de dijk <br />
* Ketelhuis<br />
* Machinekamer<br />
* Kelder<br />
* Vlonder<br />
* schoorsteen<br />
* Stokersgemak<br />
* Motorenzaal<br />
<br />
Bij meerdere groepen moet er ergens tussenin de rondleiding begonnen worden.<br />
<br />
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]<br />
[[File:rondleiding.jpg|left|800px]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:Rondleiding.jpg&diff=3471Bestand:Rondleiding.jpg2026-10-08T09:15:06Z<p>Admintutiwiki: Admintutiwiki heeft een nieuwe versie van Bestand:Rondleiding.jpg geüpload</p>
<hr />
<div></div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Blackfluit&diff=3470Blackfluit2025-11-14T13:39:20Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Ketels]] | [[Appendages]]</div><br />
[[File:Blackfluit tekening.jpg|right|300px|thumb]]<br />
===Alarmtoestel van Black===<br />
<br />
Het alarmtoestel van Black, kortweg Blackfluit, is genoemd naar zijn ontwerper. Het doel van het toestel is het geven van een fluitsignaal zodra het waterpeil in de ketel gedaald is tot 50 millimeter onder het [[Peilglas|laagst toegestane waterpeil]].<br />
De Blackfluit bestaat uit:<br />
* Verbindingspijp, vervaardigd van stoompijp met een inwendige diameter van 25 millimeter.<br />
* Fles met binnenpijp.<br />
* Fluitonderstuk met de smeltprop van speciaal materiaal dat smelt bij een temperatuur van 96<sup>o</sup>C.<br />
* Fluitbovenstuk.<br />
* Afsluiter. <br />
<br />
Bij de alarmfluiten op de ketels van het gemaal zijn geen afsluiters maar plugkranen gemonteerd.<br />
Wanneer tijdens het vullen van de ketel het waterpeil gestegen is tot aan de onderzijde van de verbindingspijp, kan de lucht die zich in de pijp bevindt niet meer ontsnappen. Tijdens het opstoken van de ketel wordt door het oplopen van de stoomdruk het ketelwater in de verbindingspijp geperst waardoor de lucht, die zich in de verbindingspijp en de fles bevindt, wordt samengeperst. Deze samengeperste lucht voorkomt dat het hete ketelwater de smeltprop bereikt. Daalt tijdens bedrijf het waterpeil tot onder de verbindingspijp, dan loopt het water uit de pijp en wordt de lucht in de fles verdrongen door stoom. De stoom bereikt de smeltprop, deze smelt en de fluit begint te fluiten. De stoker wordt hierdoor gewaarschuwd dat het waterpeil in de ketel te laag is.<br />
<br />
Tijdens bedrijf moet de kraan tussen de verbindingspijp en de fles altijd open staan. De kraan moet gesloten worden wanneer de ketel onder druk tot onder de verbindingspijp gespuid wordt of tijdens bedrijf de smeltprop vervangen moet worden.<br />
In de fles is een binnenpijp geplaatst. De binnenpijp is aan de bovenkant gesloten en zijdelings voorzien van gaatjes. De binnenpijp voorkomt dat warm ketelwater tegen de smeltprop spuit en dat gesmolten metaal van de smeltprop zich op de plug van de plugkraan hecht waardoor de kraan niet meer gesloten kan worden. <br />
<br />
De Blackfluit of Black's fluit wordt voor het eerst toegepast vanaf ongeveer 1880, in Engeland. De afkomst van de naam is onbekend, vaak wordt verwezen naar Joseph Black, maar dat lijkt onjuist. Vanaf de stoomwet van 1891 is de toepassing van Black's fluit verplicht.</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overtoerenbeveiliging&diff=3469Overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:49:44Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]</div><br />
<br />
Deze pagina wordt momenteel bewerkt<br />
<br />
===Algemeen===<br />
<br />
De machines op de Tuut zijn voorzien van een beveiliging tegen een te hoog toerental. Een te hoog toerental kan tot vliegwielexplosies leiden en dat is uiteraard zeer ongewenst.<br />
<br />
Deze beveiliging wordt vaak "regulateur" genoemd maar dat is een onjuiste benaming. Een regulateur kan ingesteld worden op een bepaald toerental waarna deze regulateur ervoor zorgt dat dit toerental gehandhaafd wordt. Deze instelling kan tijdens het bedrijf gewijzigd worden. De beveiliging op de Tuut is hardwarematig éénmaal ingesteld op een bepaald toerental en dit toerental kan daarna niet zonder meer gewijzigd worden. De beveiliging werkt alleen als het toerental te hoog oploopt.<br />
<br />
De beveiliging van onze machine bestaat uit een schijf met gewichten, gemonteerd op de krukas. Deze gewichten zijn via een veer aan de schijf bevestigd. Deze veren zijn met een moer op spanning gebracht, de spanning bepaalt op welk toerental de gewichten geheel zullen uitslaan. Bij ons is dat bij 200 toeren.<br />
De beveiliging bestaat verder uit een tweetal in elkaar draaiende [[excentrieken|excentrieken]], het ene wordt ingesteld door de regulateur aan de hand van het toerental, de ander door de verstelinrichting. De excentrieken samen bepalen de uitslag van de stang naar de nokken en regelen daarmee de lichthoogte en openingstijd van de kleppen.<br />
<br />
<br />
===Onderdelen===<br />
[[File:krukas.jpg|thumb|krukas|right|400px]]<br />
De beveiliging bestaat uit diverse onderdelen, te beginnen vanaf de krukas. In de as is aan beide zijden een gleuf gefreesd waarin een lange spie gemonteerd is.<br />
<br />
[[file:schuifbus_regulateur.jpg|thumb|schuifbus|left|200px]]<br />
Over deze spie kan de schuifbus verschoven worden. Dit gebeurt door het handwiel uit de verstelinrichting.<br />
<br />
Met de [[verstelinrichting]] kan de vulling van de stoomcilinder tijdens bedrijf met de hand geregeld worden. Met het vergroten van de vulling nemen het vermogen van de machine toe. Als neveneffect kan ook het toerental daardoor wijzigen.<br />
<br />
Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf_model.jpg|right|thumb|beveiligingsschijf|200px]]Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
Aan het eind van de schuifbus bevinden zich twee nokken die kunnen schuiven in de hals van de schijf. Door de bus te verschuiven draait de schijf ten opzichte van de schuifbus. Let wel, de schuifbus draait met de krukas mee door de twee spieën, de schijf draait met de schuifbus mee ten gevolge van de twee nokken. Alles draait dus. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf met gewichten.jpg|links|200px|thumb|schijf met gewichten, maar zonder veren]]<br />
<br />
Op de schijf liggen twee gewichten die aan een kant draaiend bevestig zijn. Deze gewichten zullen bij hogere snelheden naar buiten bewegen en bij lagere snelheden weer terugvallen tegen de hals van de schijf aan. Deze beweging wordt beperkt door een zware veer die vlak naast het bevestigingspunt van de gewichten is gemonteerd. Als de gewichten uitslaan bewegen ze het verstelbaar excentriek ten opzichte van de schijf. De schijf zelf beweegt hiermee niet.<br />
[[file:regulateurgewichten.jpg|rechts|200px|thumb|gewichten]]<br />
<br />
====Vast excentriek====<br />
====Verstelbaar excentriek====<br />
====excentriekbeugel====</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overtoerenbeveiliging&diff=3468Overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:49:02Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]</div><br />
<br />
Deze pagina wordt momenteel bewerkt<br />
<br />
===Algemeen===<br />
<br />
De machines op de Tuut zijn voorzien van een beveiliging tegen een te hoog toerental. Een te hoog toerental kan tot vliegwielexplosies leiden en dat is uiteraard zeer ongewenst.<br />
<br />
Deze beveiliging wordt vaak "regulateur" genoemd maar dat is een onjuiste benaming. Een regulateur kan ingesteld worden op een bepaald toerental waarna deze regulateur ervoor zorgt dat dit toerental gehandhaafd wordt. Deze instelling kan tijdens het bedrijf gewijzigd worden. De beveiliging op de Tuut is hardwarematig éénmaal ingesteld op een bepaald toerental en dit toerental kan daarna niet zonder meer gewijzigd worden. De beveiliging werkt alleen als het toerental te hoog oploopt.<br />
<br />
De beveiliging van onze machine bestaat uit een schijf met gewichten, gemonteerd op de krukas. Deze gewichten zijn via een veer aan de schijf bevestigd. Deze veren zijn met een moer op spanning gebracht, de spanning bepaalt op welk toerental de gewichten geheel zullen uitslaan. Bij ons is dat bij 200 toeren.<br />
De beveiliging bestaat verder uit een tweetal in elkaar draaiende [[excentrieken|excentrieken]], het ene wordt ingesteld door de regulateur aan de hand van het toerental, de ander door de verstelinrichting. De excentrieken samen bepalen de uitslag van de stang naar de nokken en regelen daarmee de lichthoogte en openingstijd van de kleppen.<br />
<br />
<br />
===Onderdelen===<br />
[[File:krukas.jpg|thumb|krukas|right|400px]]<br />
De beveiliging bestaat uit diverse onderdelen, te beginnen vanaf de krukas. In de as is aan beide zijden een gleuf gefreesd waarin een lange spie gemonteerd is.<br />
<br />
[[file:schuifbus_regulateur.jpg|thumb|schuifbus|left|200px]]<br />
Over deze spie kan de schuifbus verschoven worden. Dit gebeurt door het handwiel uit de verstelinrichting.<br />
<br />
Met de [[verstelinrichting]] kan de vulling van de stoomcilinder tijdens bedrijf met de hand geregeld worden. Met het vergroten van de vulling nemen het vermogen van de machine toe. Als neveneffect kan ook het toerental daardoor wijzigen.<br />
<br />
Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf_model.jpg|right|thumb|beveiligingsschijf|200px]]Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
Aan het eind van de schuifbus bevinden zich twee nokken die kunnen schuiven in de hals van de schijf. Door de bus te verschuiven draait de schijf ten opzichte van de schuifbus. Let wel, de schuifbus draait met de krukas mee door de twee spieën, de schijf draait met de schuifbus mee ten gevolge van de twee nokken. Alles draait dus. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf met gewichten.jpg|links|200px|thumb|schijf met gewichten, maar zonder veren]]<br />
<br />
Op de schijf liggen twee gewichten die aan een kant draaiend bevestig zijn. Deze gewichten zullen bij hogere snelheden naar buiten bewegen en bij lagere snelheden weer terugvallen tegen de hals van de schijf aan. Deze beweging wordt beperkt door een zware veer die vlak naast het bevestigingspunt van de gewichten is gemonteerd. Als de gewichten uitslaan bewegen ze het verstelbaar excentriek ten opzichte van de schijf. De schijf zelf beweegt hiermee niet.<br />
[[file:regulateurgewichten.jpg|rechts|200px|thumb|gewichten]]<br />
<br />
===Vast excentriek===<br />
===Verstelbaar excentriek===<br />
===excentriekbeugel===</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overtoerenbeveiliging&diff=3467Overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:47:17Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]</div><br />
<br />
Deze pagina wordt momenteel bewerkt<br />
<br />
===Algemeen===<br />
<br />
De machines op de Tuut zijn voorzien van een beveiliging tegen een te hoog toerental. Een te hoog toerental kan tot vliegwielexplosies leiden en dat is uiteraard zeer ongewenst.<br />
<br />
Deze beveiliging wordt vaak "regulateur" genoemd maar dat is een onjuiste benaming. Een regulateur kan ingesteld worden op een bepaald toerental waarna deze regulateur ervoor zorgt dat dit toerental gehandhaafd wordt. Deze instelling kan tijdens het bedrijf gewijzigd worden. De beveiliging op de Tuut is hardwarematig éénmaal ingesteld op een bepaald toerental en dit toerental kan daarna niet zonder meer gewijzigd worden. De beveiliging werkt alleen als het toerental te hoog oploopt.<br />
<br />
De beveiliging van onze machine bestaat uit een schijf met gewichten, gemonteerd op de krukas. Deze gewichten zijn via een veer aan de schijf bevestigd. Deze veren zijn met een moer op spanning gebracht, de spanning bepaalt op welk toerental de gewichten geheel zullen uitslaan. Bij ons is dat bij 200 toeren.<br />
De beveiliging bestaat verder uit een tweetal in elkaar draaiende [[excentrieken|excentrieken]], het ene wordt ingesteld door de regulateur aan de hand van het toerental, de ander door de verstelinrichting. De excentrieken samen bepalen de uitslag van de stang naar de nokken en regelen daarmee de lichthoogte en openingstijd van de kleppen.<br />
<br />
<br />
===Onderdelen===<br />
[[File:krukas.jpg|thumb|krukas|right|400px]]<br />
De beveiliging bestaat uit diverse onderdelen, te beginnen vanaf de krukas. In de as is aan beide zijden een gleuf gefreesd waarin een lange spie gemonteerd is.<br />
<br />
[[file:schuifbus_regulateur.jpg|thumb|schuifbus|left|200px]]<br />
Over deze spie kan de schuifbus verschoven worden. Dit gebeurt door het handwiel uit de verstelinrichting.<br />
<br />
Met de [[verstelinrichting]] kan de vulling van de stoomcilinder tijdens bedrijf met de hand geregeld worden. Met het vergroten van de vulling nemen het vermogen van de machine toe. Als neveneffect kan ook het toerental daardoor wijzigen.<br />
<br />
Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf_model.jpg|right|thumb|beveiligingsschijf|200px]]Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
Aan het eind van de schuifbus bevinden zich twee nokken die kunnen schuiven in de hals van de schijf. Door de bus te verschuiven draait de schijf ten opzichte van de schuifbus. Let wel, de schuifbus draait met de krukas mee door de twee spieën, de schijf draait met de schuifbus mee ten gevolge van de twee nokken. Alles draait dus. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf met gewichten.jpg|links|200px|thumb|schijf met gewichten, maar zonder veren]]<br />
<br />
===Vast excentriek===<br />
===Verstelbaar excentriek===<br />
===excentriekbeugel===<br />
<br />
<br />
Op de schijf liggen twee gewichten die aan een kant draaiend bevestig zijn. Deze gewichten zullen bij hogere snelheden naar buiten bewegen en bij lagere snelheden weer terugvallen tegen de hals van de schijf aan. Deze beweging wordt beperkt door een zware veer die vlak naast het bevestigingspunt van de gewichten is gemonteerd. Als de gewichten uitslaan bewegen ze het verstelbaar excentriek ten opzichte van de schijf. De schijf zelf beweegt hiermee niet.<br />
[[file:regulateurgewichten.jpg|rechts|200px|thumb|gewichten]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Onze overtoerenbeveiliging bestaat uit de schijf (1), twee gewichten (2) met veren (3) en koppelstangen (7). De gewichten zijn met de tappen (13) aan de schijf bevestigd. Om deze tappen bewegen de gewichten. De koppelstangbout (5) van het gewicht is door middel van de [[Werking van de Regulateur#Terugwerking vanuit de stoomverdeling|koppelstang]] verbonden met de koppelstangbout (6) van het [[Excentriek#Verstelbaar excentriek|verstelbaar excentriek]]. De veren zijn met het ene eind aan de schijf bevestigd en met het andere eind aan een gewicht. De slag van de gewichten wordt begrensd door stootblokjes van leer. Dit type beveiliging wordt as- of schijfbeveiliging genoemd. De naam schijfbeveiliging komt voort uit het feit dat de verstelbeweging plaats vindt in vlakken die loodrecht op de as staan (normaalvlakken).</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overtoerenbeveiliging&diff=3466Overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:45:31Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]</div><br />
===Algemeen===<br />
<br />
De machines op de Tuut zijn voorzien van een beveiliging tegen een te hoog toerental. Een te hoog toerental kan tot vliegwielexplosies leiden en dat is uiteraard zeer ongewenst.<br />
<br />
Deze beveiliging wordt vaak "regulateur" genoemd maar dat is een onjuiste benaming. Een regulateur kan ingesteld worden op een bepaald toerental waarna deze regulateur ervoor zorgt dat dit toerental gehandhaafd wordt. Deze instelling kan tijdens het bedrijf gewijzigd worden. De beveiliging op de Tuut is hardwarematig éénmaal ingesteld op een bepaald toerental en dit toerental kan daarna niet zonder meer gewijzigd worden. De beveiliging werkt alleen als het toerental te hoog oploopt.<br />
<br />
De beveiliging van onze machine bestaat uit een schijf met gewichten, gemonteerd op de krukas. Deze gewichten zijn via een veer aan de schijf bevestigd. Deze veren zijn met een moer op spanning gebracht, de spanning bepaalt op welk toerental de gewichten geheel zullen uitslaan. Bij ons is dat bij 200 toeren.<br />
De beveiliging bestaat verder uit een tweetal in elkaar draaiende [[excentrieken|excentrieken]], het ene wordt ingesteld door de regulateur aan de hand van het toerental, de ander door de verstelinrichting. De excentrieken samen bepalen de uitslag van de stang naar de nokken en regelen daarmee de lichthoogte en openingstijd van de kleppen.<br />
<br />
<br />
===Onderdelen===<br />
[[File:krukas.jpg|thumb|krukas|right|400px]]<br />
De beveiliging bestaat uit diverse onderdelen, te beginnen vanaf de krukas. In de as is aan beide zijden een gleuf gefreesd waarin een lange spie gemonteerd is.<br />
<br />
[[file:schuifbus_regulateur.jpg|thumb|schuifbus|left|200px]]<br />
Over deze spie kan de schuifbus verschoven worden. Dit gebeurt door het handwiel uit de verstelinrichting.<br />
<br />
Met de [[verstelinrichting]] kan de vulling van de stoomcilinder tijdens bedrijf met de hand geregeld worden. Met het vergroten van de vulling nemen het vermogen van de machine toe. Als neveneffect kan ook het toerental daardoor wijzigen.<br />
<br />
Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf_model.jpg|right|thumb|beveiligingsschijf|200px]]Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
Aan het eind van de schuifbus bevinden zich twee nokken die kunnen schuiven in de hals van de schijf. Door de bus te verschuiven draait de schijf ten opzichte van de schuifbus. Let wel, de schuifbus draait met de krukas mee door de twee spieën, de schijf draait met de schuifbus mee ten gevolge van de twee nokken. Alles draait dus. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf met gewichten.jpg|links|200px|thumb|schijf met gewichten, maar zonder veren]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Op de schijf liggen twee gewichten die aan een kant draaiend bevestig zijn. Deze gewichten zullen bij hogere snelheden naar buiten bewegen en bij lagere snelheden weer terugvallen tegen de hals van de schijf aan. Deze beweging wordt beperkt door een zware veer die vlak naast het bevestigingspunt van de gewichten is gemonteerd. Als de gewichten uitslaan bewegen ze het verstelbaar excentriek ten opzichte van de schijf. De schijf zelf beweegt hiermee niet.<br />
[[file:regulateurgewichten.jpg|rechts|200px|thumb|gewichten]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Onze overtoerenbeveiliging bestaat uit de schijf (1), twee gewichten (2) met veren (3) en koppelstangen (7). De gewichten zijn met de tappen (13) aan de schijf bevestigd. Om deze tappen bewegen de gewichten. De koppelstangbout (5) van het gewicht is door middel van de [[Werking van de Regulateur#Terugwerking vanuit de stoomverdeling|koppelstang]] verbonden met de koppelstangbout (6) van het [[Excentriek#Verstelbaar excentriek|verstelbaar excentriek]]. De veren zijn met het ene eind aan de schijf bevestigd en met het andere eind aan een gewicht. De slag van de gewichten wordt begrensd door stootblokjes van leer. Dit type beveiliging wordt as- of schijfbeveiliging genoemd. De naam schijfbeveiliging komt voort uit het feit dat de verstelbeweging plaats vindt in vlakken die loodrecht op de as staan (normaalvlakken).</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overtoerenbeveiliging&diff=3465Overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:44:12Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]</div><br />
===Algemeen===<br />
<br />
De machines op de Tuut zijn voorzien van een beveiliging tegen een te hoog toerental. Een te hoog toerental kan tot vliegwielexplosies leiden en dat is uiteraard zeer ongewenst.<br />
<br />
Deze beveiliging wordt vaak "regulateur" genoemd maar dat is een onjuiste benaming. Een regulateur kan ingesteld worden op een bepaald toerental waarna deze regulateur ervoor zorgt dat dit toerental gehandhaafd wordt. Deze instelling kan tijdens het bedrijf gewijzigd worden. De beveiliging op de Tuut is hardwarematig éénmaal ingesteld op een bepaald toerental en dit toerental kan daarna niet zonder meer gewijzigd worden. De beveiliging werkt alleen als het toerental te hoog oploopt.<br />
<br />
De beveiliging van onze machine bestaat uit een schijf met gewichten, gemonteerd op de krukas. Deze gewichten zijn via een veer aan de schijf bevestigd. Deze veren zijn met een moer op spanning gebracht, de spanning bepaalt op welk toerental de gewichten geheel zullen uitslaan. Bij ons is dat bij 200 toeren.<br />
De beveiliging bestaat verder uit een tweetal in elkaar draaiende [[excentrieken|excentrieken]], het ene wordt ingesteld door de regulateur aan de hand van het toerental, de ander door de verstelinrichting. De excentrieken samen bepalen de uitslag van de stang naar de nokken en regelen daarmee de lichthoogte en openingstijd van de kleppen.<br />
<br />
<br />
===Onderdelen===<br />
[[File:krukas.jpg|thumb|krukas|right|400px]]<br />
De beveiliging bestaat uit diverse onderdelen, te beginnen vanaf de krukas. In de as is aan beide zijden een gleuf gefreesd waarin een lange spie gemonteerd is.<br />
<br />
[[file:schuifbus_regulateur.jpg|thumb|schuifbus|left|200px]]<br />
Over deze spie kan de schuifbus verschoven worden. Dit gebeurt door het handwiel uit de verstelinrichting.<br />
<br />
Met de [[verstelinrichting]] kan de vulling van de stoomcilinder tijdens bedrijf met de hand geregeld worden. Met het vergroten van de vulling nemen het vermogen van de machine toe. Als neveneffect kan ook het toerental daardoor wijzigen.<br />
<br />
Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf_model.jpg|right|thumb|beveiligingsschijf|200px]]Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
Aan het eind van de schuifbus bevinden zich twee nokken die kunnen schuiven in de hals van de schijf. Door de bus te verschuiven draait de schijf ten opzichte van de schuifbus. Let wel, de schuifbus draait met de krukas mee door de twee spieën, de schijf draait met de schuifbus mee ten gevolge van de twee nokken. Alles draait dus. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf met gewichten.jpg|links|200px|thumb|schijf met gewichten, maar zonder veren]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Op de schijf liggen twee gewichten die aan een kant draaiend bevestig zijn. Deze gewichten zullen bij hogere snelheden naar buiten bewegen en bij lagere snelheden weer terugvallen tegen de hals van de schijf aan. Deze beweging wordt beperkt door een zware veer die vlak naast het bevestigingspunt van de gewichten is gemonteerd.<br />
[[file:regulateurgewichten.jpg|rechts|200px|thumb|gewichten]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Onze overtoerenbeveiliging bestaat uit de schijf (1), twee gewichten (2) met veren (3) en koppelstangen (7). De gewichten zijn met de tappen (13) aan de schijf bevestigd. Om deze tappen bewegen de gewichten. De koppelstangbout (5) van het gewicht is door middel van de [[Werking van de Regulateur#Terugwerking vanuit de stoomverdeling|koppelstang]] verbonden met de koppelstangbout (6) van het [[Excentriek#Verstelbaar excentriek|verstelbaar excentriek]]. De veren zijn met het ene eind aan de schijf bevestigd en met het andere eind aan een gewicht. De slag van de gewichten wordt begrensd door stootblokjes van leer. Dit type beveiliging wordt as- of schijfbeveiliging genoemd. De naam schijfbeveiliging komt voort uit het feit dat de verstelbeweging plaats vindt in vlakken die loodrecht op de as staan (normaalvlakken).</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overtoerenbeveiliging&diff=3464Overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:43:49Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]</div><br />
===Algemeen===<br />
<br />
De machines op de Tuut zijn voorzien van een beveiliging tegen een te hoog toerental. Een te hoog toerental kan tot vliegwielexplosies leiden en dat is uiteraard zeer ongewenst.<br />
<br />
Deze beveiliging wordt vaak "regulateur" genoemd maar dat is een onjuiste benaming. Een regulateur kan ingesteld worden op een bepaald toerental waarna deze regulateur ervoor zorgt dat dit toerental gehandhaafd wordt. Deze instelling kan tijdens het bedrijf gewijzigd worden. De beveiliging op de Tuut is hardwarematig éénmaal ingesteld op een bepaald toerental en dit toerental kan daarna niet zonder meer gewijzigd worden. De beveiliging werkt alleen als het toerental te hoog oploopt.<br />
<br />
De beveiliging van onze machine bestaat uit een schijf met gewichten, gemonteerd op de krukas. Deze gewichten zijn via een veer aan de schijf bevestigd. Deze veren zijn met een moer op spanning gebracht, de spanning bepaalt op welk toerental de gewichten geheel zullen uitslaan. Bij ons is dat bij 200 toeren.<br />
De beveiliging bestaat verder uit een tweetal in elkaar verdraaiende [[excentrieken|excentrieken]], het ene wordt ingesteld door de regulateur aan de hand van het toerental, de ander door de verstelinrichting. De excentrieken samen bepalen de uitslag van de stang naar de nokken en regelen daarmee de lichthoogte en openingstijd van de kleppen.<br />
<br />
<br />
===Onderdelen===<br />
[[File:krukas.jpg|thumb|krukas|right|400px]]<br />
De beveiliging bestaat uit diverse onderdelen, te beginnen vanaf de krukas. In de as is aan beide zijden een gleuf gefreesd waarin een lange spie gemonteerd is.<br />
<br />
[[file:schuifbus_regulateur.jpg|thumb|schuifbus|left|200px]]<br />
Over deze spie kan de schuifbus verschoven worden. Dit gebeurt door het handwiel uit de verstelinrichting.<br />
<br />
Met de [[verstelinrichting]] kan de vulling van de stoomcilinder tijdens bedrijf met de hand geregeld worden. Met het vergroten van de vulling nemen het vermogen van de machine toe. Als neveneffect kan ook het toerental daardoor wijzigen.<br />
<br />
Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf_model.jpg|right|thumb|beveiligingsschijf|200px]]Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
Aan het eind van de schuifbus bevinden zich twee nokken die kunnen schuiven in de hals van de schijf. Door de bus te verschuiven draait de schijf ten opzichte van de schuifbus. Let wel, de schuifbus draait met de krukas mee door de twee spieën, de schijf draait met de schuifbus mee ten gevolge van de twee nokken. Alles draait dus. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf met gewichten.jpg|links|200px|thumb|schijf met gewichten, maar zonder veren]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Op de schijf liggen twee gewichten die aan een kant draaiend bevestig zijn. Deze gewichten zullen bij hogere snelheden naar buiten bewegen en bij lagere snelheden weer terugvallen tegen de hals van de schijf aan. Deze beweging wordt beperkt door een zware veer die vlak naast het bevestigingspunt van de gewichten is gemonteerd.<br />
[[file:regulateurgewichten.jpg|rechts|200px|thumb|gewichten]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Onze overtoerenbeveiliging bestaat uit de schijf (1), twee gewichten (2) met veren (3) en koppelstangen (7). De gewichten zijn met de tappen (13) aan de schijf bevestigd. Om deze tappen bewegen de gewichten. De koppelstangbout (5) van het gewicht is door middel van de [[Werking van de Regulateur#Terugwerking vanuit de stoomverdeling|koppelstang]] verbonden met de koppelstangbout (6) van het [[Excentriek#Verstelbaar excentriek|verstelbaar excentriek]]. De veren zijn met het ene eind aan de schijf bevestigd en met het andere eind aan een gewicht. De slag van de gewichten wordt begrensd door stootblokjes van leer. Dit type beveiliging wordt as- of schijfbeveiliging genoemd. De naam schijfbeveiliging komt voort uit het feit dat de verstelbeweging plaats vindt in vlakken die loodrecht op de as staan (normaalvlakken).</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overtoerenbeveiliging&diff=3463Overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:43:12Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]</div><br />
===Algemeen===<br />
<br />
De machines op de Tuut zijn voorzien van een beveiliging tegen een te hoog toerental. Een te hoog toerental kan tot vliegwielexplosies leiden en dat is uiteraard zeer ongewenst.<br />
<br />
Deze beveiliging wordt vaak "regulateur" genoemd maar dat is een onjuiste benaming. Een regulateur kan ingesteld worden op een bepaald toerental waarna deze regulateur ervoor zorgt dat dit toerental gehandhaafd wordt. Deze instelling kan tijdens het bedrijf gewijzigd worden. De beveiliging op de Tuut is hardwarematig éénmaal ingesteld op een bepaald toerental en dit toerental kan daarna niet zonder meer gewijzigd worden. De beveiliging werkt alleen als het toerental te hoog oploopt.<br />
<br />
De beveiliging van onze machine bestaat uit een schijf met gewichten, gemonteerd op de krukas. Deze gewichten zijn via een veer aan de schijf bevestigd. Deze veren zijn met een moer op spanning gebracht, de spanning bepaalt op welk toerental de gewichten geheel zullen uitslaan. Bij ons is dat bij 200 toeren.<br />
De beveiliging bestaat verder uit een tweetal in elkaar verdraaiende [[excentrieken|excentrieken]], het ene wordt ingesteld door de regulateur aan de hand van het toerental, de ander door de verstelinrichting. De excentrieken samen bepalen de uitslag van de stang naar de nokken en regelen daarmee de lichthoogte en openingstijd van de kleppen.<br />
<br />
<br />
===Onderdelen===<br />
[[File:krukas.jpg|thumb|krukas|right|400px]]<br />
De beveiliging bestaat uit diverse onderdelen, te beginnen vanaf de krukas. In de as is aan beide zijden een gleuf gefreesd waarin een lange spie gemonteerd is.<br />
<br />
[[file:schuifbus_regulateur.jpg|thumb|schuifbus|left|200px]]<br />
Over deze spie kan de schuifbus verschoven worden. Dit gebeurt door het handwiel uit de verstelinrichting.<br />
<br />
Met de [[verstelinrichting]] kan de vulling van de stoomcilinder tijdens bedrijf met de hand geregeld worden. Met het vergroten van de vulling nemen het vermogen van de machine toe. Als neveneffect kan ook het toerental daardoor wijzigen.<br />
<br />
Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf_model.jpg|right|thumb|beveiligingsschijf|200px]]Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
Aan het eind van de schuifbus bevinden zich twee nokken die kunnen schuiven in de hals van de schijf. Door de bus te verschuiven draait de schijf ten opzichte van de schuifbus. Let wel, de schuifbus draait met de krukas mee door de twee spieën, de schijf draait met de schuifbus mee ten gevolge van de twee nokken. Alles draait dus. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf met gewichten.jpg|links|200px|thumb|schijf met gewichten, maar zonder veren]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Op de schijf liggen twee gewichten die aan een kant draaiend bevestig zijn. Deze gewichten zullen bij hogere snelheden naar buiten bewegen en bij lagere snelheden weer terugvallen tegen de hals van de schijf aan. Deze beweging wordt beperkt door een zware veer die vlak naast het bevestigingspunt van de gewichten is gemonteerd.<br />
[[file:regulateurgewichten.jpg|rechts|200px|thumb|gewichten]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Onze overtoerenbeveiliging bestaat uit de schijf (1), twee gewichten (2) met veren (3) en koppelstangen (7). De gewichten zijn met de tappen (13) aan de schijf bevestigd. Om deze tappen bewegen de gewichten. De koppelstangbout (5) van het gewicht is door middel van de [[Werking van de Regulateur#Terugwerking vanuit de stoomverdeling|koppelstang]] verbonden met de koppelstangbout (6) van het [[Excentriek#Verstelbaar excentriek|verstelbaar excentriek]]. De veren zijn met het ene eind aan de schijf bevestigd en met het andere eind aan een gewicht. De slag van de gewichten wordt begrensd door stootblokjes van leer. Dit type beveiliging wordt as- of schijfbeveiliging genoemd. De naam schijfbeveiliging komt voort uit het feit dat de verstelbeweging plaats vindt in vlakken die loodrecht op de as staan (normaalvlakken).<br />
<br />
Het aantal omwentelingen van de pomp neemt daarmee ook toe waardoor de opbrengst en het krachtverbruik stijgen. Als het krachtverbruik van de pomp gelijk is geworden aan het effectief vermogen (vermogen aan de as) dat de stoommachine op dat moment levert is het aantal omwentelingen weer constant, er is evenwicht bij een hoger aantal omwentelingen. Wanneer bij het maximum aantal omwentelingen het evenwicht nog niet hersteld is grijpt de regulateur in en regelt de vulling terug tot er evenwicht is. Bij het verkleinen van de vulling vindt het omgekeerde plaats. <br />
Uit het voorgaande blijkt dat de regulateur alleen nodig is als aantal omwentelingen te hoog wordt en de regulateur is dus meer een soort van overtoerenbeveiliging dan een echte regulateur.</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overtoerenbeveiliging&diff=3462Overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:41:35Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]</div><br />
===Algemeen===<br />
<br />
De machines op de Tuut zijn voorzien van een beveiliging tegen een te hoog toerental. Een te hoog toerental kan tot vliegwielexplosies leiden en dat is uiteraard zeer ongewenst.<br />
<br />
Deze beveiliging wordt vaak "regulateur" genoemd maar dat is een onjuiste benaming. Een regulateur kan ingesteld worden op een bepaald toerental waarna deze regulateur ervoor zorgt dat dit toerental gehandhaafd wordt. Deze instelling kan tijdens het bedrijf gewijzigd worden. De beveiliging op de Tuut is hardwarematig éénmaal ingesteld op een bepaald toerental en dit toerental kan daarna niet zonder meer gewijzigd worden. De beveiliging werkt alleen als het toerental te hoog oploopt.<br />
<br />
De beveiliging van onze machine bestaat uit een schijf met gewichten, gemonteerd op de krukas. Deze gewichten zijn via een veer aan de schijf bevestigd. Deze veren zijn met een moer op spanning gebracht, de spanning bepaalt op welk toerental de gewichten geheel zullen uitslaan. Bij ons is dat bij 200 toeren.<br />
De beveiliging bestaat verder uit een tweetal in elkaar verdraaiende [[excentrieken|excentrieken]], het ene wordt ingesteld door de regulateur aan de hand van het toerental, de ander door de verstelinrichting. De excentrieken samen bepalen de uitslag van de stang naar de nokken en regelen daarmee de lichthoogte en openingstijd van de kleppen.<br />
<br />
<br />
===Onderdelen===<br />
[[File:krukas.jpg|thumb|krukas|right|400px]]<br />
De beveiliging bestaat uit diverse onderdelen, te beginnen vanaf de krukas. In de as is aan beide zijden een gleuf gefreesd waarin een lange spie gemonteerd is.<br />
<br />
[[file:schuifbus_regulateur.jpg|thumb|schuifbus|left|200px]]<br />
Over deze spie kan de schuifbus verschoven worden. Dit gebeurt door het handwiel uit de verstelinrichting.<br />
<br />
Met de [[verstelinrichting]] kan de vulling van de stoomcilinder tijdens bedrijf met de hand geregeld worden. Met het vergroten van de vulling nemen het vermogen van de machine toe. Als neveneffect kan ook het toerental daardoor wijzigen.<br />
<br />
Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf_model.jpg|right|thumb|beveiligingsschijf|200px]]Het regelen van de vulling is zuiniger dan het afknijpen van de stoomtoevoer. Wanneer stoom door een vernauwing stroomt, bijvoorbeeld van een geknepen afsluiter, dan zullen de druk en temperatuur van de stoom na de vernauwing lager zijn. Smoren geeft verlies aan druk en temperatuur. <br />
<br />
Aan het eind van de schuifbus bevinden zich twee nokken die kunnen schuiven in de hals van de schijf. Door de bus te verschuiven draait de schijf ten opzichte van de schuifbus. Let wel, de schuifbus draait met de krukas mee door de twee spieën, de schijf draait met de schuifbus mee ten gevolge van de twee nokken. Alles draait dus. <br />
<br />
[[file:regulateurschijf met gewichten.jpg|links|200px|thumb|schijf met gewichten, maar zonder veren]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Op de schijf liggen twee gewichten die aan een kant draaiend bevestig zijn. Deze gewichten zullen bij hogere snelheden naar buiten bewegen en bij lagere snelheden weer terugvallen tegen de hals van de schijf aan. Deze beweging wordt beperkt door een zware veer die vlak naast het bevestigingspunt van de gewichten is gemonteerd.<br />
[[file:regulateurgewichten.jpg|rechts|200px|thumb|gewichten]]<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Onze regulateur bestaat uit de regulateurschijf (1), twee gewichten (2) met veren (3) en koppelstangen (7). De gewichten zijn met de tappen (13) aan de regulateurschijf bevestigd. Om deze tappen bewegen de gewichten. De koppelstangbout (5) van het gewicht is door middel van de [[Werking van de Regulateur#Terugwerking vanuit de stoomverdeling|koppelstang]] verbonden met de koppelstangbout (6) van het [[Excentriek#Verstelbaar excentriek|verstelbaar excentriek]]. De veren zijn met het ene eind aan de regulateurschijf bevestigd en met het andere eind aan een gewicht. De slag van de gewichten wordt begrensd door stootblokjes van leer. Dit type regulateur wordt as- of schijfregulateur genoemd. De naam schijfregulateur komt voort uit het feit dat de verstelbeweging plaats vindt in vlakken die loodrecht op de as staan (normaalvlakken).<br />
<br />
Het aantal omwentelingen van de pomp neemt daarmee ook toe waardoor de opbrengst en het krachtverbruik stijgen. Als het krachtverbruik van de pomp gelijk is geworden aan het effectief vermogen (vermogen aan de as) dat de stoommachine op dat moment levert is het aantal omwentelingen weer constant, er is evenwicht bij een hoger aantal omwentelingen. Wanneer bij het maximum aantal omwentelingen het evenwicht nog niet hersteld is grijpt de regulateur in en regelt de vulling terug tot er evenwicht is. Bij het verkleinen van de vulling vindt het omgekeerde plaats. <br />
Uit het voorgaande blijkt dat de regulateur alleen nodig is als aantal omwentelingen te hoog wordt en de regulateur is dus meer een soort van overtoerenbeveiliging dan een echte regulateur.</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Onderdelen&diff=3461Onderdelen2025-07-21T18:40:43Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]]</div> <br />
[[File:Overzicht.jpg|center|900px]]<br />
{| |-<br />
! style="text-align:left;width: 200px;"| <br />
! style="text-align:left;width: 200px;"| <br />
! style="text-align:left;width: 200px;"| <br />
! style="text-align:left;width: 200px;"| <br />
! style="text-align:left;width: 200px;"| <br />
|-<br />
| 1 Cilinderdeksel achter|| 2 [[Kleppen |Inlaatklep achter]]|| 3 [[Cilinder]]|| 4 [[Zuiger]]|| 5 [[Zuiger|Zuigerstang]]<br />
|-<br />
| 6 [[Kleppen |Inlaatklep voor]]|| 7 [[Cilinderdeksel]]|| 8 [[Pakkingbus]]||9 Olie-afdichting|| 10 [[Klepbewegingsmechanisme|Klepbeweging]]<br />
|-<br />
| 11 [[Kruishoofd]]|| 12 [[Kruishoofd|Kruishoofdpen]]|| 13 Leislof|| 14 [[Leibaan]]|| 15 [[Drijfstang]]<br />
|-<br />
| 16 [[Steunlager]]||17 [[Vliegwiel]]|| 18 [[Krukpen]]|| 19 [[Krukas]]|| 20 [[Hoofdstoomafsluiter machine|Hoofdstoomafsluiter ]]<br />
|-<br />
| 21 [[Condensor]]|| 22 [[Natte luchtpomp]] || 23 [[Afsluiter koelwater]] || 24 [[Plunjerpomp]] || 25 [[Overtoerenbeveiliging]]<br />
|-<br />
| 26 [[Stoomdroger]] || 27 [[Oliepomp krukas]] || 28 [[Regulateur#Verstellen van het verstelbaar excentriek met de hand.|Handwiel regulateur]] || 29 [[Cilinderoliepomp]] || 30 [[Excentriek]]<br />
|-<br />
| 31 Toerenteller<br />
|}<br />
Een van de belangrijkste onderdelen van de stoommachine is de [[cilinder]] (3), waarin de zuiger heen en weer beweegt. Omdat de [[zuiger]] (4) op de cilinderwand rust, spreken we van een slepende zuiger. De zuiger is met een zware bronzen moer stevig aan de zuigerstang (5) bevestigd. Het andere einde van de zuigerstang is in het conisch uitgeboorde kruishoofd vastgezet met twee zware spieën. Aan de voor- en achterzijde wordt de cilinder afgesloten met een [[cilinderdeksel]] (1,7). In het hart van het voorste cilinderdeksel is de [[pakkingbus]] (8) gemonteerd.<br />
<br />
De pakkingbus zorgt ervoor dat de zuigerstang door het deksel kan bewegen zonder dat er bij overdruk in de cilinder stoom langs de zuigerstang lekt en bij onderdruk lucht naar binnen wordt gezogen waardoor het vacuüm in de condensor verstoord wordt.<br />
<br />
De heen- en weergaande beweging van de zuiger wordt door het drijfstang-krukmechanisme omgezet in een draaiende beweging van de krukas. Het drijfstang-krukmechanisme bestaat uit de zuigerstang, het [[kruishoofd]] (11), de [[drijfstang]] (15) en de kruk. Het kogelvormige kruishoofd vormt de scharnierende verbinding tussen de heen- en weergaande zuigerstang en de op en neer bewegende drijfstang. <br />
<br />
Het kruishoofd is voorzien van twee gegoten ijzeren leisloffen met grote draagvlakken. Elke leislof (13) glijdt over een [[leibaan]] (14). De leibanen vangen de krachten op die in het kruishoofd optreden tengevolge van de schuine standen van de drijfstang. De onderste leibaan vangt tevens het gewicht op van het kruishoofd en van een gedeelte van de zuigerstang en de drijfstang. De leisloffen en de leibanen dwingen het kruishoofd volgens de hartlijn van de machine te blijven bewegen. De drijfstang vormt de verbinding tussen het kruishoofd en de [[Kruk|kruk]]. Het ene einde van de drijfstang beweegt om de kruishoofdpen (12), terwijl de [[krukpen]] (18) in het andere einde van de drijfstang draait.<br />
<br />
De [[Krukas|krukas]] is de hoofdas van de machine. De krukas ligt in twee [[Hoofdlager|hoofdlagers]]. Aan de krukas is door middel van een klemkoppeling de bemalingspomp gekoppeld. Voor een regelmatige gang van de machine is op de krukas een [[vliegwiel]] (17) aangebracht. De velg van het vliegwiel is aan de binnenzijde voorzien van een tandkrans om de machine te kunnen tornen. [[Tornen]] komt van het Engelse to turn en betekend ronddraaien. De torninrichting bestaat uit een lange hefboom met een pal die in de tandkrans grijpt. Met de hefboom kan de machine in elke gewenste stand gezet worden. Op de krukas bevinden zich verder nog het excentriek voor het aandrijven van de [[Plunjerpomp|ketelvoedingpomp]], de regulateur, het excentriek voor het bewegen van de [[inlaatkleppen]] en de kruk voor het aandrijven van de [[natte luchtpomp]]. Verder drijft een ketting vanaf de krukas de [[Oliepomp|oliepomp]] aan. Het einde van de krukas draagt in een zelfsmerend ringlager. De [[regulateur]] zorgt ervoor dat het toerental van de machine niet te hoog wordt. De inlaatkleppen bevinden zich in de cilinderdeksels. Een bezwaar hiervan is dat als het cilinderdeksel gedemonteerd moet worden voor zuigerinspectie, de stoomtoevoerleiding en een gedeelte van [[Klepbewegingsmechanisme|het stangenstelsel voor de klepbeweging]] ook verwijderd moeten worden.<br />
<br />
De stoom die in de cilinder wordt toegelaten oefent op de zuiger een grote kracht uit. Deze kracht wordt via de zuigerstang, het kruishoofd, de drijfstang en de krukas overgebracht op de hoofdlagers. Om de cilinder en de hoofdlagers op hun plaats te houden zijn zij door een zogenaamd vork- of gaffelframe met elkaar verbonden. Bij een vork- of gaffelframe is aan weerszijden van de dubbele kruk een hoofdlager geplaatst. Het frame (16)is geheel gesloten omdat smering onder druk wordt toegepast. De onderkant van het frame is vlak en rust op een betonnen fundatie.</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Stoomverdeling&diff=3460Stoomverdeling2025-07-21T18:39:33Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]]</div><br />
===Algemeen===<br />
Voor een goede werking van de stoommachine is het noodzakelijk dat de toevoer van verse stoom en de afvoer van afgewerkte stoom aan de voor- en achterzijde van de stoomcilinder bij de juiste zuigerstanden plaatsvinden. Omdat de zuiger en de kruk met elkaar verbonden zijn, zal iedere zuigerstand corresponderen met een bepaalde krukstand. Het toevoeren van verse stoom en het afvoeren van afgewerkte stoom, beurtelings aan de voor- en achterzijde van de stoomcilinder bij de juiste krukstanden, noemt men de stoomverdeling.<br /><br />
<br />
*'''Kleppen'''<br/><br />
**[[Klepstoel]]<br/><br />
**[[Dubbelzittingklep]]<br/><br />
**[[Klepkooi]]<br/><br />
**[[Nok]]<br/><br />
**[[Hefkracht klep]]<br/><br />
*[[Stangenstelsel]]<br/><br />
* [[Overtoerenbeveiliging]] <br/><br />
**[[Verstelinrichting]]<br />
**[[Verstelweg en excentriciteit]]<br/><br />
**[[Stand van het binnenexcentriek t.o.v. de kruk]]<br />
**[[excentriek|Excentrieken]]<br/><br />
**[[Werking van de overtoerenbeveiliging]]<br/><br />
**[[Berekening van de overtoerenbeveiliging]]<br/><br />
*[[Krukstanden]]<br />
<br />
==Absolute 0-vulling en 00-vulling==<br />
De cilindervulling is gedefinieerd als de weg die de zuiger aflegt vanuit het dode punt tot het moment waarop de desbetreffende inlaatklep sluit. <br />
Bij 0-vulling (0% vulling) kan de cilinder nog iets stoom krijgen door de voorinlaat. Bij absolute 0-vulling (00-vulling) blijft de inlaatklep gesloten en krijgt de cilinder geen stoom.</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Stoomverdeling&diff=3459Stoomverdeling2025-07-21T18:39:21Z<p>Admintutiwiki: </p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]]</div><br />
===Algemeen===<br />
Voor een goede werking van de stoommachine is het noodzakelijk dat de toevoer van verse stoom en de afvoer van afgewerkte stoom aan de voor- en achterzijde van de stoomcilinder bij de juiste zuigerstanden plaatsvinden. Omdat de zuiger en de kruk met elkaar verbonden zijn, zal iedere zuigerstand corresponderen met een bepaalde krukstand. Het toevoeren van verse stoom en het afvoeren van afgewerkte stoom, beurtelings aan de voor- en achterzijde van de stoomcilinder bij de juiste krukstanden, noemt men de stoomverdeling.<br /><br />
<br />
*'''Kleppen'''<br/><br />
**[[Klepstoel]]<br/><br />
**[[Dubbelzittingklep]]<br/><br />
**[[Klepkooi]]<br/><br />
**[[Nok]]<br/><br />
**[[Hefkracht klep]]<br/><br />
*[[Stangenstelsel]]<br/><br />
* [[Overtoerenbeveiliging]] <br/><br />
**[[Verstelinrichting]]<br />
**[[Verstelweg en excentriciteit]]<br/><br />
**[[Stand van het binnenexcentriek t.o.v. de kruk]]<br />
**[[excentriek|excentrieken]]<br/><br />
**[[Werking van de overtoerenbeveiliging]]<br/><br />
**[[Berekening van de overtoerenbeveiliging]]<br/><br />
*[[Krukstanden]]<br />
<br />
==Absolute 0-vulling en 00-vulling==<br />
De cilindervulling is gedefinieerd als de weg die de zuiger aflegt vanuit het dode punt tot het moment waarop de desbetreffende inlaatklep sluit. <br />
Bij 0-vulling (0% vulling) kan de cilinder nog iets stoom krijgen door de voorinlaat. Bij absolute 0-vulling (00-vulling) blijft de inlaatklep gesloten en krijgt de cilinder geen stoom.</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Berekening_van_de_regulateur&diff=3458Berekening van de regulateur2025-07-21T18:38:53Z<p>Admintutiwiki: Admintutiwiki heeft pagina Berekening van de regulateur hernoemd naar Berekening van de overtoerenbeveiliging</p>
<hr />
<div>#DOORVERWIJZING [[Berekening van de overtoerenbeveiliging]]</div>Admintutiwikihttps://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Berekening_van_de_overtoerenbeveiliging&diff=3457Berekening van de overtoerenbeveiliging2025-07-21T18:38:53Z<p>Admintutiwiki: Admintutiwiki heeft pagina Berekening van de regulateur hernoemd naar Berekening van de overtoerenbeveiliging</p>
<hr />
<div><div align="right">[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[stoomverdeling]]</div> <br />
===Algemeen===<br />
Hieronder volgt een eenvoudige berekening van de overtoerenbeveiliging. De bedoeling van deze berekening is een beter inzicht te geven in de werking van de beveiliging.<br />
Bij deze berekening worden de weerstand in het klepbewegingsmechanisme en de eigen wrijving van de beveiliging buiten beschouwing gelaten.<br />
De berekening wordt voor één gewicht uitgevoerd omdat beide gewichten hetzelfde zijn.<br />
Het is voldoende om voor twee standen van het gewicht de berekening uit te voeren. Hiervoor worden de binnenstand en de buitenstand van het gewicht genomen.<br />
<br />
<br /><br />
<br />
===Onregelmatigheid===<br />
Voor de [[Onregelmatigheidsgraad|onregelmatigheid]] wordt aangenomen δ = 4 %.<br />
n<sub>2</sub>-n<sub>1</sub><br />
De onregelmatigheidsgraad δ = ------------------- <br />
n<sub>normaal of gemiddeld</sub><br />
<br />
Uit deze formule volgt nu n<sub>1</sub> = 196 omw/min en n<sub>2</sub> = 204 omw/min, wanneer n<sub>normaal</sub> = 200 omw/min.<br />
<br />
===Centrifugaalkracht===<br />
C<sub>1</sub> is de centrifugaalkracht van het gewicht in de binnenstand. C<sub>2</sub> is de centrifugaalkracht van het gewicht in de buitenstand.<br />
OZ<sub>1</sub> is de afstand van het zwaartepunt van het gewicht tot het hart van de as bij gewicht in de binnen stand, OZ<sub>1</sub> = 167,8 mm = 0,168 m.<br />
OZ<sub>2</sub> is de afstand van het zwaartepunt van het gewicht tot het hart van de as bij het gewicht in de buiten- stand, OZ<sub>2</sub> = 224,9 mm = 0,225 m.<br />
De massa van het gewicht m = 24 kg.<br />
<br />
Volgens de formule is <br />
pi.n<sub>1</sub> pi.196<br />
C<sub>1</sub> = m{-----}<sup>2</sup> OZ<sub>1</sub> = 24 {-------}<sup>2</sup> X 0,168 = 1699N<br />
30 30<br />
<br />
pi.n<sub>2</sub> pi.204<br />
C<sub>2</sub> = m{-----}<sup>2</sup> OZ<sub>2</sub> = 24 {-------}<sup>2</sup> X 0,225 = 2464N<br />
30 30<br />
<br />
===Veerspanning===<br />
V<sub>1</sub> is de veerspanning bij het gewicht in de binnenstand, dit is de voorspanning van de veer. V<sub>2</sub> is de veerspanning bij het gewicht in de buitenstand.<br />
h<sub>c1</sub> is de hefboomsarm van C<sub>1</sub> , h<sub>c1</sub> = 232,5 mm. h<sub>c2</sub> is de hefboomsarm van C<sub>2</sub> , h<sub>c2</sub> = 226,4 mm. h<sub>v1</sub> is de hefboomsarm van V<sub>1</sub> , h<sub>v1</sub> = 85,3 mm. h<sub>v2</sub> is de hefboomsarm van V<sub>2</sub> , h<sub>v2</sub> = 82,4 mm.<br />
<br />
De veerspanning kan berekend worden met de volgende formule<br />
h<sub>c1</sub> 232,5<br />
C<sub>1</sub> x h<sub>c1</sub> = V<sub>1</sub> x h<sub>v1</sub> ----> V<sub>1</sub> = C<sub>1</sub> ----- = 1699 x ------- = 4361N<br />
h<sub>v1</sub> 85,3<br />
<br />
h<sub>c2</sub> 226,4<br />
C<sub>2</sub> x h<sub>c2</sub> = V<sub>2</sub> x h<sub>v2</sub> ----> V<sub>2</sub> = C<sub>2</sub> ----- = 2464 x ------- = 6770N<br />
h<sub>v2</sub> 82,4<br />
<br />
===Sterkte van de veer===<br />
De sterkte van de veer moet eerst berekend worden. Schroefveren worden belast op wringing. De draaddikte van de veer kan berekend worden met de formule:<br />
<br />
----- ----------------<br />
/ 5V<sub>2</sub>r / 5 x 6770 x 32,5<br />
d=\3 / ------ = \3 /------------------ = 13,5 mm<br />
\/ τ<sub>w</sub> \/ 450<br />
Hierin is de toelaatbare wringspanning τ<sub>w</sub>= 450 N/mm<sup>2</sup> en r =32,5 mm, dit is de gemiddelde veerstraal opgemeten van de tekening van de regulateur. <br />
<br />
===Veerconstante===<br />
De veerconstante is de kracht die nodig is om de veer 1 mm uit te rekken.<br />
De uitrekking van de veer tussen de binnenstand en de buitenstand van het gewicht bedraagt<br />
L<sub>2</sub> – L<sub>1</sub> = 310,5 – 289,6 = 20,9 mm bij een toename van de veerspanning van V<sub>1</sub> naar V<sub>2</sub>. <br />
<br />
De veerconstante <br />
V<sub>2</sub> - V<sub>1</sub> 6770 - 4631<br />
f = ---------------------- = ----------- = 102,3 N / mm<sup>2</sup><br />
uitrekking van de veer 20,9<br />
===Aantal windingen===<br />
Het aantal werkende windingen n van de veer kan berekend worden met de formule: <br />
Gd<sup>4</sup> 83.000 x 13,5<sup>4</sup><br />
n = ----- = ------------------ = 12,3<br />
64fr<sup>3</sup> 64 x 102,3 x 32,5<sup>3</sup><br />
In deze formule is:<br />
* G de materiaal constante (glijdingsmodulus), G= 83.000 N/mm<sup>2</sup><br />
* d de draaddikte in mm<br />
* f de veerconstante in N/mm<sup>2</sup><br />
* r de gemiddelde veerstraal in mm<br />
<br />
De berekende veer heeft een uitwendige diameter van 65+13,5=78,5 mm, een draaddikte van 13,5 mm en<br />
12,3 werkzame windingen.<br />
De berekende veer is groter dan de werkelijke veer omdat de weerstand in het klepbewegingsmechanisme en de eigen wrijving van de regulateur buiten beschouwing zijn gelaten.<br />
<br />
[[File:Regulateur berekening veren.jpg|center|700px]]</div>Admintutiwiki